„Ożywić pola” – o programie

       Redakcja "Łowca Polskiego", miesięcznika łowiecko-przyrodniczego, będącego pismem Polskiego Związku Łowieckiego, od wielu lat prowadzi na swoich łamach aktywną edukację ekologiczną, skierowaną do zróżnicowanych - wiekowo i zawodowo - środowisk czytelniczych. Odwołuje się w ten sposób do ponad stuletniej tradycji pisma, na którego łamach już w latach 20. i 30. ubiegłego stulecia wiele pisano o problemach degradacji środowiska i zabiegano o skuteczniejsze działania na rzecz ochrony polskiej przyrody.

Od kilkudziesięciu lat Redakcja "Łowca Polskiego" realizuje też programy skierowane do młodzieży, których celem jest wzmacnianie wrażliwości ekologicznej młodych ludzi i edukacja ekologiczna młodzieży szkolnej. Ogromną popularność zyskała np. akcja "Z myślą o przyszłości" - skierowana do uczniów szkół podstawowych, a realizowana w latach 2002-2004. Młodzież, współpracując z kołami łowieckimi, wybudowała setki paśników, karmników i budek lęgowych dla ptactwa, zdjęła tysiące sideł i wnyków, zebrała dziesiątki ton kasztanów, żołędzi i innych owoców i nasion, z przeznaczeniem na karmę dla zwierzyny w głodowych okresach.

Od 2005 roku organizowana jest przez "Łowca Polskiego" akcja "Ożywić pola" – we współpracy z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska, Lasami Państwowymi i Zarządem Głównym PZŁ. W czasie pierwszej edycji akcji "Ożywić pola" w akcjach zalesiania i zagospodarowywania tzw. remiz śródpolnych wzięło udział ponad 14 tysięcy uczniów ze 133 szkół podstawowych i ponadpodstawowych i blisko 2 tysiące nauczycieli i myśliwych z całego kraju. Na Targach POLEKO 2005 Zarząd Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska docenił ten nasz redakcyjny i organizatorski wysiłek, przyznając "Łowcowi" specjalne wyróżnienia dla instytucji prasowych, szczególnie zasłużonych w walce o czystą i coraz piękniejsza polską przyrodę.

W następnym, 2006 roku, akcja "Ożywić pola" została przeprowadzona w bardziej rozwiniętej formule, pod nazwą "Ożywić pola 2006. Rok kuropatwy". Tym razem, obok zadania zakładania nowych remiz śródpolnych, uczestnicy akcji zajmowali się także pielęgnacją remiz założonych rok wcześniej, remiz dziko rosnących oraz obserwacją życia przyrodniczego w ww. remizach.

Trzecia edycja akcji "Ożywić pola" realizowana była w okresie od kwietnia 2007 do czerwca 2008 roku. Edycja 2007-2008 - obok zadania zakładania nowych remiz śródpolnych pielęgnacji remiz założonych rok wcześniej, remiz dziko rosnących oraz obserwacji życia przyrodniczego w remizach – nakierowana została na temat ratowania populacji bobra w Polsce, jako przykładu skutecznego działania w tej dziedzinie. W tym celu zrealizowano m.in. kilkaset wycieczek do miejsc występowania bobrów, młodzież szkolna uczestniczyła w kilku tysiącach zdarzeń (lekcjach biologii, zajęciach w terenie, pracach przy sadzeniu i pielęgnacji remiz, konkursach wiedzy przyrodniczej itp.).
Czwarta edycja akcji realizowana była pod hasłem "Ożywić pola 2008-2009. Rok cietrzewia", a piąta – jubileuszowa – pod znakiem "Roku zająca".

Ważnym elementem ww. programów były i są publikacje mające charakter pomocy dydaktycznych. W latach 2005-2010 powstało w ten sposób wiele publikacji książkowych, m.in. pozycje takie jak: "Mieszkańcy naszych pól"; "Mieszkańcy pól i lasów" czy "Instrukcja zakładania remiz śródpolnych", a także plansze edukacyjne "Zwierzęta Mazowsza"; filmy poświęcone sytuacji bobra i zająca w Polsce oraz akcji "Ożywić pola", prezentacje multimedialne dla nauczycieli nt. akcji "Ożywić pola" i programu NATURA 2000, wreszcie quizy i ćwiczenia do wykorzystania podczas zajęć lekcyjnych. Łączny nakład wszystkich publikacji, jakie trafiły w tym czasie do szkół na terenie całego kraju to blisko 300 tysięcy egzemplarzy.

W "Roku zająca" uczniowie otrzymali także nowoczesne, wykorzystujące informatyczne zdobycze XXI wieku, pomoce edukacyjne, takie jak (bezpłatna!) gra na telefon komórkowy "Zając Maciuś", audiobook (do ściągnięcia ze strony www.ozywicpola.pl) o zającu czy gra komputerowa "Życie głuszca", przekazana uczestnikom programu "Ożywić pola" przez partnera programu – Fundację Ochrony Głuszca.

Edycja szósta to program pod hasłem "Ożywić pola 2010-2011. Rok sarny" i realizowana będzie w okresie od jesieni 2010 roku do grudnia 2011 roku – także po to, by szkołom uczestniczącym w programie dać możliwość dwukrotnego działania w terenie, wiosną i jesienią 2011 roku i tym samym wzbogacić efekty ekologiczne programu.
Głównymi celami akcji "Ożywić Pola" są przedsięwzięcia promujące realizacje zasad zrównoważonego rozwoju i polityki ekologicznej, a zasadą jest realizacja programu wspólnie przez nauczycieli, uczniów i myśliwych. W tym celu koła łowieckie, współpracujące w programie z konkretnymi szkołami, wyznaczają myśliwego-koordynatora akcji, który na bieżąco współdziała z gronem pedagogicznym i uczniami. Pożądane jest także nawiązanie współpracy z leśnikami – tym bardziej, że Patronat Honorowy nad akcją "Ożywić pola 2010-2011. Rok sarny" objął także Dyrektor Generalny Lasów Państwowych.

Program zakłada – jako podstawowe zadanie dla uczniów szkół podstawowych i gimnazjalnych - wyspowe nasadzanie drzew i krzewów, czyli tworzenie tzw. remiz śródpolnych, a tym samym również wzbogacanie ekotonów polnoleśnych, co w efekcie stwarza bardzo korzystne warunki żerowe i osłonowe dla zwierząt bytujących w naszych polnych ekosystemach (zające, kuropatwy, bażanty, sarny, ptactwo śpiewające itd.).

Drugim zadaniem młodzieży ma być pielęgnacja (i dosadzenia dodatkowych roślin) już istniejących remiz, a także zakładanie oczek wodnych oraz pielęgnacja istniejących cieków wodnych. W ten sposób realizowana jest zasada metodyczna, by uczeń miał okazję do obserwowania zmian w przyrodzie, w tym wypadku w remizie posadzonej m.in. z jego udziałem, w dłuższym czasie – dla wzmocnienia efektu edukacyjnego.

W edycji 2010-2011 ważnym elementem programu – zgodnie z hasłem "Rok sarny" – będzie przeprowadzenie przez szkoły zajęć lekcyjnych (ew. z udziałem myśliwych) na temat sytuacji sarny w Polsce, a także lekcji poświęconej ochronie zagrożonych gatunków zwierzyny drobnej, aby uczulić młodzież szkolną na sytuację sarny i innych zwierząt bytujących na terenach polnych.

Innym zadaniem, które powinny w "Roku sarny" realizować wszystkie szkoły uczestniczące w programie będzie zbieranie żołędzi i kasztanów, które następnie będą przekazywane kołom łowieckim na dokarmianie zwierzyny w okresie zimowym.

Z realizacji wszystkich działań uczniowie wspólnie z nauczycielami i myśliwymi przygotowywać mają sprawozdania – w ramach ogłoszonego konkursu.

Program "Ożywić pola 2010-2012. Rok sarny" harmonizuje z prowadzoną od kilku lat, przez Polski Związek Łowiecki, akcją ochrony i rozwoju populacji zwierząt dziko żyjących. Kolejna edycja 2012-2013 to rok kaczki i wyruszenie z dziećmi nie tylko do remiz śródpolnych, i do lasów, ale również nad rzeki, zbiorniki wodne, oczka i rowki melioracyjne aby wystawić kosze lęgowe i pochylić się także nad kaczką, która choć popularna i powszechna w łowiskach to często jej biologia i behawior są mało znane. Uczniowie w ramach działań roku kaczki wykonali wiele, aby chronić i pomóc wszystkim zwierzętom żyjącym w łowiskach, zaś edycja z kaczką w roli głównej zaprowadziła ich w dużej mierzę nad wodę, i pomagając cały rok mieszkańcom tych ekosystemów zgłębili wiedzę na temat gatunków o których często mało kto wie, m.in. piżmakach, kurkach wodnych, gołębiach grzywaczach, czy innych gatunkach kaczek niż tylko krzyżówka.

     Hasło akcji w roku szkolnym 2013/2014 brzmi: „Rok trznadla”. Remizy śródpolne to dla tego żółtawo-rdzawego ptaszka po prostu dom. A trznadla każdy znajdzie pod bokiem, bo to ptak żyjący obok ludzi i mało płochliwy.  Trznadel. Być może niektórzy z dotychczasowych uczestników akcji „Ożywić pola” będą zaskoczeni, ale ekipa „Łowca Polskiego”, organizatora tego programu, uznała, że symbolem ósmej edycji akcji powinien być właśnie ten niewielki ptak o jaskrawożółtej barwie i charakterystycznym rdzawym kuprze. W ten sposób otwieramy kolejną odsłonę programu, który – wbrew być może niektórym opiniom – nie koncentruje się przede wszystkim na ochronie łownych gatunków zwierząt występujących w krajobrazie polnym, ale na ochronie tego właśnie krajobrazu i ratowaniu całej ożywionej przyrody. Trznadel jest więc hasłem wywoławczym programu w roku szkolnym 2013/2014, ale też symbolem wszystkich ptaków śpiewających, egzystujących przede wszystkim w środowisku polnym, dla których remizy śródpolne i zakrzaczenia to po prostu dom, miejsce schronienia, a także stołówka.

Podkreślamy to, bo nadal najważniejszym polem działania akcji „Ożywić pola” powinny być sadzenie bądź pielęgnacja remiz i inne akcje w terenie. Program „Łowca Polskiego” tym bowiem odróżnia się od innych akcji edukacji ekologicznej, że obok nauki o ochronie przyrody i pogłębiania wiedzy ekologiczno-przyrodniczej bardzo istotną, wręcz kluczową jego częścią są praktyczne działania dla poprawy stanu środowiska naturalnego i krajobrazu polnego. Chodzi nam o to, by młodzież szkolna sama – choć z pomocą dorosłych – własnymi rękami zrobiła coś pożytecznego dla przyrody.